Auteur: Edgar Johannsmann
Publicatiedatum: 21 januari 2008

Is globalisatie goed voor de wereld en voor ons? Materieel heeft het ons veel voorspoed gebracht, maar nu lopen we tegen de grenzen van groei en daarmee tegen de grenzen van globalisatie aan. Tot op heden waren de uitwassen van globalisatie alleen slecht voor ontwikkelingslanden die erdoor uitgebuit worden, maar nu is globalisatie iets negatiefs voor de hele wereld aan het worden.

De opkomende markten (in Azië) floreren er op korte termijn nog door, maar ook zij plegen roofbouw op de aarde en vervuilen het milieu op dramatische wijze. Ik ben er stellig van overtuigd dat we er vanaf moeten voordat de global economy implodeert door haar ecologische en sociale asymmetrie. Het liefst dient de hele wereld tegelijk de globalisatie aan de wilgen te hangen, maar de kans daarop acht ik niet groot.

Wij als Nederland zullen, bij voorkeur in Europees verband, daarom het goede voorbeeld moeten geven. Maar dat kan toch niet zomaar ongestraft in een global society als de onze, zult u zeggen? Kunnen en moeten we ons dan zomaar isoleren van de rest van de wereld? Het antwoord luidt: 'ja'. Het is niet zozeer omdat ik dat zo graag wil, want de globalisatie heeft mij welvaart gebracht en voorziet mij van alle gemakken, maar omdat ik zie dat de voordelen van globalisatie nu omslaan in nadelen.

We gaan terug naar regionalisatie van de economie, waarbij Europa, Nederland en de regio's daarbinnen het speelveld zijn. Goederen kunnen niet meer van de andere kant van de wereld worden ingevaren of ingevlogen. Het leidt onder andere tot vervuiling, klimaatverandering door CO2-uitstoot en het sneller opraken van fossiele brandstoffen. Daarnaast maken we elkaar gek en leidt globalisatie en de bijbehorende 24-uurs economie tot veel stress en overmatige onvrijwillige werkdruk. Bij globalisatie draait het uitsluitend om wie de laagste lonen of de beste vestigingsvoorwaarden voor multinationals creëert. Alleen de multinationals zijn winnaars in het systeem van globalisatie. De hoge-lonenlanden en burgers zijn de verliezers. Ook het milieu is verliezer: het is toch van de gekken dat we bosjes bloemen tegen torenhoog brandstofverbruik over de aarde vliegen?

De vraag is in hoeverre willen wij in Nederland meegaan in de globalisatiebeweging? Willen wij maar 7 vakantiedagen per jaar zoals de Amerikanen, willen wij 16 uur per dag werken zoals de Indiërs en willen wij dood neervallen in de trein zoals de Japanners, willen wij in een zwaar vervuild milieu werken zoals de Chinezen, willen we maanden van onze familie weg in een vreemd land werken zoals de Oost-Europeanen die bij ons werken, willen we onze kinderen aan het werk zetten zoals in zovele ontwikkelingslanden, willen we verplicht in 24-uurs ploegendiensten werken ten behoeve van de 24-uurseconomie en laten we daarmee de laatste zelfstandigen teloorgaan?

Als we dat niet willen, zullen we paal en perk moeten stellen aan de mate waarin Nederland meegaat in de globalisatiegolf, met mogelijke negatieve consequenties voor onze welvaart van dien. We kunnen eenvoudigweg niet concurreren met de voornoemde landen waar men bereid is onder veel slechtere omstandigheden te werken. Toen dit soort landen nog uitsluitend laagwaardig productiewerk deed was dit geen bedreiging. We hoefden ons toen alleen maar op kennisintensieve producten en diensten te richten (de spreekwoordelijke ‘kenniseconomie') voor het behoud van onze concurrentiepositie, maar nu dit soort opkomende markten ook hoogopgeleid werk gaan doen worden we pas echt bedreigd in ons concurrentievermogen. Want wat blijft er daarvan nog over. Ja, we zijn goed in de creatieve industrie, maar daar kan niet onze hele maatschappij op draaien. We moeten het roer omgooien: Forget Global, Act Local!.

Ik heb een droom...

Ik heb een droom... dat we op een dag de fundamentele keuze voor welzijn boven welvaart zullen maken. Onze welvaart zal hoe dan ook afnemen op de middellange termijn doordat de economische macht steeds meer naar Azië verschuift. We kunnen dit als struisvogels blijven ontkennen en als kippen zonder kop steeds harder gaan rennen om dit effect zolang mogelijk te bevechten, maar we kunnen het ook als voldongen feit beschouwen en erin berusten.

Ik heb een droom...dat we bewust kiezen om niet langer mee te doen in de global ratrace; onze economie wordt dan weer (inter)regionaal en lokaal (omringende landen, Nederland en regio). We produceren weer zelf en er komt veel werkgelegenheid in de productiesfeer terug. Grote winkelketens maken weer plaats voor kleine zelfstandige winkeliers. We eten geen vergiftigd voedsel meer dat in een ontwikkelingsland met dodelijke bestrijdingsmiddelen is bespoten en vervolgens per Jumbojet ingevlogen, maar zuivere biologische streekproducten van eigen bodem.

Ik heb een droom... dat we produceren volgens het cradle-to-cradle concept, waarbij alles wat we voortbrengen 100% duurzaam is en alle afval zonder enige verspilling tot grondstof wordt voor de nieuwe productiecyclus. Verpakkingen zijn afbreekbaar of worden nagenoeg oneindig hergebruikt, energie komt uit duurzame bron en stinkende fabrieken en auto's zijn verleden tijd. Totdat dit gerealiseerd is consuminderen we om onze impact op het milieu en uitputting van hulpbronnen te minimaliseren.

Ik heb een droom... dat intensieve veehouderij en overbevissing worden verboden. Dat we in de toekomst minder vlees eten en daarmee onze ecological footprint(1) verkleinen.

Ik heb een droom... dat dit alles leidt tot afname van het individualisme en egoïsme, tot meer collectief bewustzijn en solidariteit en dat daarmee de voedingsbodem voor vreemdelingenhaat als sneeuw voor de zon verdwijnt. Je kent je buren weer en helpt elkaar, want een goede buur wordt in deze tijd des te belangrijker dan een verre vriend die je toch niet meer kunt bereiken omdat de luchtvaartsector immers niet meer bestaat.

Ik heb een droom... dat het nog niet te laat is en dit alles niet meer te lang op zich zal laten wachten.

Ik heb een droom... dat de wereld vervolgens ons voorbeeld zal volgen.

(1) De Ecological Footprint is een international gebuikt kengetal voor de milieubelasting van een aardbewoner. Met de huidige wereldbevolking mag de Ecologiocal footprint 1,8 hectare bedragen. In Nederland bedraagt deze momenteel 4,7 hectare per inwoner.